امام صادق (ع)

امام صادق (ع)

<-PostAuthor->
امام صادق (ع)

فقه جعفری

امام جعفر صادق(ع) کلیدی‌ترین شخصیت در شکل‌گیری مذهب فقهی امامیه است. تا آنجا که به منابع نقلی امامیه مربوط می‌شود، چه در مباحث اصول دین و چه در مباحث فروع دین، همواره اقوال و احادیث امام صادق(ع)، بخش غالب را تشکیل داده است.[۴۱] از این روست که انتساب شیعه و فقه شیعی به امام صادق، در شمار مشهورات قرار گرفته است. حتی در عصر خود امام نیز همین انتساب، یکی از ملاک‌ها در تعریف شیعه دانسته شده است: برای نمونه از ابان بن تغلب نقل شده است که

«شیعه کسانی‌اند که چون مردم در سخن رسول خدا(ص) اختلاف کنند، سخن علی(ع) را می‌گیرند و آنگاه که در سخن علی اختلاف ورزند، سخن جعفر بن محمد(ع) را می‌گیرند.»
در زمان امام صادق،‌ ظنون عقلی جای نصوص و مستندات شرعی را گرفته و قیاس و استحسان و استصلاح، تأویل و تأول توسعه یافته بود. از این رو یکی از محورهای اصلی تلاش عملی و مباحثات نظری امام صادق، تبیین اجتهاد صحیح و نفی اجتهاد رأی‌محور‌ و قیاس مدار بود و امام با این گونه تفکرات به مقابله صریح می‌پرداخت.

زبیر بکار می‌نویسد: ابوحنیفه با امام صادق ملاقات‌های متعدد داشت و در یکی از این ملاقات‌ها امام به او فرمود: از خدا بترس و در دین قیاس مکن که نخستین کسی که قیاس کرد شیطان بود. خدا به شیطان فرمود: آدم را سجده کن. گفت: من از او بهترم؛ مرا از آتش و او را از خاک آفریده‌ای. (اعراف/۲۱) سپس امام از ابوحنیفه پرسید:

-قتل نفس مهم‌تر است یا زنا؟
-قتل نفس!
-چرا قتل نفس با دو گواه ثابت می‌شود، زنا با چهار گواه؟ با قیاس چه می‌کنی؟ روزه نزد خدا بزرگتر است یا نماز؟
-نماز!
-چرا زن چون عادت می‌بیند روزه را باید قضا کند و نماز را نه؟... بندۀ خدا از خدا بترس و قیاس مکن.
ذهبی از ابوحنیفه آورده است: فقیه‌تر از جعفر بن محمد ندیدم و او داناترین فرد امت است.
مالک بن انس یکی از چهار پیشوای مذاهب اربعه اهل سنت گفته است در فضل و علم و پارسایی، برتر از او ندیده است.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:49 | نويسنده : روزبه علیزاده |

نهضت علمی

دسترسی مردم به امامان از سال ۴۰ق. تا نزدیک به پایان سده نخستین هجرت، بسیار محدود بود و جز معدودی از صحابه و تابعان، مردم از دانش آل محمد(ص) بی‌بهره بودند. در روزگار امام باقر(ع) اندکی گشایش پدید آمد. دوران امام صادق(ع) مصادف بود با ضعیف شدن و سپس درهم ریختن حکومت مروانیان. در این دوره همچنان‌که آزادی‌های سیاسی فراهم آمد و در گوشه و کنار مقدمات قیام‌های دینی و دسته‌بندی علیه حاکمان آماده گردید، آزادی در بحث‌های علمی در شاخه‌های گوناگون نیز پدید آمد.[۳۴]

امام صادق(ع) در راستای نهضت علمی خود سه راهکار در پیش گرفت:

تشکیل جلسات عمومی درس که در مسجد رسول خدا(ص) برگزار می‌شد و ورود به آن برای همه از شیعه و اهل سنت و غیر آنان آزاد بود.
تشکیل مجالس خصوصی که اغلب در منزل آن حضرت برگزار می‌شد و فقط افراد خاص در آن شرکت می‌کردند.
تربیت شاگردانی توانا در بحث و مناظره همچون هشام بن حکم و مومن الطاق که همه جا مکتب امام را تبلیغ می‌کردند.[۳۵]
روایت‌های رسیده از امام صادق(ع) در مسائل مختلف فقهی و کلامی مجموعه‌ای گسترده و متنوع است و از این رو است که مذهب شیعه را مذهب جعفری خوانده‌اند. گشایشی که در آغاز دهه سوم از سده دوم هجری پدید آمد، موجب شد که مردم آزادانه‌تر به امام صادق(ع) روی آورند و گشودن مشکلات فقهی و غیر فقهی را از او بخواهند.[۳۶]

ابن حجر درباره حضرتش نوشته است: مردم از علم او چندان نقل کردند که آوازه او به همه شهرها رسید. پیشوایان بزرگی چون یحیی بن سعید، ابن جریح، مالک، سفیان بن عیینه، سفیان ثوری، ابوحنیفه، شعبه و ایوب سختیانی از او روایت کرده‌اند.[۳۷]

در میان اهل بیت، امام صادق(ع) بیشترین شاگرد را داشته‌ است، همچنان‌که بیشترین تعداد روایات نیز از ایشان نقل شده است. اصحاب حدیث نام راویان از او را ۴۰۰۰ تن نوشته‌اند.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:48 | نويسنده : روزبه علیزاده |

دلائل امامت

در منابع بر این نکته تاکید شده که وصیت امام باقر(ع) به فرزندش جعفر، وصیتی آشکار و «جلی» بوده است. چندین نفر از اصحاب امام باقر(ع) روایاتی از ایشان درباره امامت فرزندش «جعفر» نقل کرده‌اند که از جمله آنها هشام بن سالم، ابوالصباح کنانی، جابر بن یزید جعفی، عبدالاعلی مولی آل سام، هستند.[۳۲]

شیخ مفید می‌نویسد: علاوه بر وصیت امام باقر(ع) نسبت به امامت فرزندش جعفر، افضل بودن وی به لحاظ برتری در علم و زهد و عمل بر همه برادران و عموزادگان و سایر مردم روزگارش، بر امامت وی دلالت می‌کند.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:47 | نويسنده : روزبه علیزاده |

امامت

مدت امامت امام صادق(ع) ۳۴ سال بود[۲۷] که هفت خلیفه اموی و عباسی در این دوران، حکومت می‌کردند:

حاکمان اموی:
هشام بن عبدالملک
ولید بن یزید بن عبدالملک
یزید بن ولید بن عبدالملک
إبراهیم بن ولید
مروان حمار
حاکمان عباسی:
سفاح
منصور دوانیقی[۲۸]
امام صادق(ع) در دوران امامت خویش، در شهر مدینه سکونت داشت و البته حداقل یک بار از سوی منصور به عراق احضار شده، و به همراه صفوان جمال بدانجا رفته[۲۹] و چندی در آنجا (حیره، در نزدیکی کوفه)[۳۰] ناچار به اقامت شده است.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:47 | نويسنده : روزبه علیزاده |

فرزندان

شیخ مفید برای وی ۱۰ فرزند را نام می‌برد:

اسماعیل، عبدالله، ام فروة، که مادرشان فاطمه دختر حسین بن علی بن حسین بود.
موسی (امام کاظم علیه‌السلام)، اسحاق همسر سیده نفیسه و محمد که مادرشان حمیده بربریه بود.
عباس، علی، اسماء و فاطمه که از مادرهای مختلفند.
طبرسی می‌نویسد: موسی و اسحاق و فاطمه و محمد از یک مادرند که نام وی حمیده بربریه بوده است.[۲۵] اسماعیل فرزند بزرگ امام صادق(ع) بود و ایشان علاقه بسیاری به او داشت و گروهی از شیعیان تصور می‌کردند او جانشین امام است. اما وی در زمان حیات امام صادق(ع) از دنیا رفت و در بقیع مدفون شد. روایت شده که امام صادق(ع) در وفات او سخت متأثر بود و بی‌تابی بسیاری می‌کرد و بدون کفش و عبا پیشاپیش جنازه وی راه می‌رفت و تا پیش از دفن چند مرتبه دستور داد جنازه او را بر زمین گذارند و کفن او را برداشتند. حضرت به صورت او می‌نگریست و به اطرافیان هم می‌فرمود تا به وی نظر کنند تا آن‌ها که گمان امامت او را پس از حضرتش داشتند یقین کنند که از دنیا رفته است.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:46 | نويسنده : روزبه علیزاده |

همسران

فاطمه دختر حسین بن علی بن حسین که مادر سه فرزند وی بوده است.
حمیده که مادر سه فرزند دیگر وی بوده است.
زنانی دیگر که مادران بقیه فرزندان وی بوده‌اند.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:46 | نويسنده : روزبه علیزاده |

شهادت

در الفصول المهمة و مصباح کفعمی[۲۰] و نیز در کتاب‌های دیگر آمده است که به امام زهر خوراندند. ابن شهرآشوب در مناقب نوشته است ابوجعفر منصور او را زهر خورانید،[۲۱] زیرا با کینه هایی که منصور از او داشت و بیمی که از روی آوردن مردم بدو در دل وی راه یافته بود، آسوده نمی نشست. منصور کسی بود که حتی به کسانی که برای به خلافت رساندن او کوشش کردند، نیز رحم نکرد و حتی ابو مسلم خراسانی را که در برپایی دولت عباسیان تلاش بسیار کرده بود، به قتل رساند.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:45 | نويسنده : روزبه علیزاده |

تولد امام صادق

امام صادق، در ۱۷ ربیع‌الاول سال ۸۳ ه‍.ق در مدینه به دنیا آمد و در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ ه‍.ق در ۶۵ سالگی همان‌جا درگذشت و در قبرستان بقیع در کنار پدرش، امام باقر و جدش، امام سجاد(ع) و امام حسن(ع) دفن شد.[۱۵]

برخی از مورخان و تذکره‌نویسان ولادتش را در سال ۸۰ ه‍.ق[۱۶] و وفاتش را در سال ۱۴۶ نوشته‌اند.[۱۷] برای روز وفات،دو شنبه نیمه رجب یا شوال هم نقل شده است.[۱۸]

۱۲ سال از عمر وی با جدش و ۱۹ سال نیز با پدرش هم‌زمان بود و دوران امامتش ۳۴ سال بود.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:45 | نويسنده : روزبه علیزاده |

سکونت

به اتفاق منابع، امام صادق(ع) در طول زندگی خود، در مدینه زیست و تنها به قصد حج یا بنابر الزامات سیاسی، سفرهایی کوتاه به مکه و عراق داشت.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:44 | نويسنده : روزبه علیزاده |

نسب، کنیه و لقب‌ها

نسب
جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب، علیهم السلام، ششمین امام شیعه، و پنجمین امام از نسل امیرالمومنین(ع) است. نام مادر او فاطمه یا قریبه و کنیه‌اش ام فروة است[۱] که دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر بود.[۲] جدّه مادری او نیز اسماء دختر عبدالرحمان بن ابی بکر بود.[۳] از این رو از خود امام صادق(ع) نقل شده است که «ولّدنی ابوبکر مرتین: ابوبکر دو بار در تولد من شرکت داشت.»[۴] ام داود نیز مادر رضاعی امام صادق(ع) است.[۵]

این نسبت خانوادگی از یک سو و مقامات علمی و معنوی ایشان از سوی دیگر سبب شده بود تا حتی کسانی که به امامت وی اعتقاد نداشتند، به دیده تعظیم به او بنگرند.

کنیه
کنیه‌ مشهورش ابوعبدالله (ناظر به دومین فرزندش عبدالله افطح) است ولی در برخی منابع گاه ابواسماعیل (ناظر به فرزند ارشدش، اسماعیل) و ابوموسی (ناظر به دیگر فرزندش امام موسی کاظم(ع)) نیز نام برده شده است.

لقب
مشهورترین لقب آن حضرت، «صادق» به معنای «راستگو» بوده است،[۶]. طبق یک حدیث، پیامبر این لقب را به آن حضرت داده است تا از جعفر کذاب تمایز یابد[۷]؛ [یادداشت ۱] دیگر روایات دیگر آمده که نام حضرت نزد اهل آسمان «صادق» است[۸]، و طبق خبری دیگر، در طی نزاعی بین امام و یکی از زعمای بنی عباس، از قبر پیامبر(ص) ندا برخاست که در مدعای خود «جعفر صادق است».[۹]

این لقب در همان دوران حضور ائمه، در بین اهل سنت نیز رواج داشته است، از جمله مالک بن انس،[۱۰] احمد بن حنبل و جاحظ به این لقب برای حضرت اشاره کرده‌اند[۱۱] ابوالفرج اصفهانی می‌گوید پیشگویی حضرت دربارۀ کشته شدن نفس زکیه تحقق یافت؛ از همین رو، منصور عباسی وقتی به خلافت رسید، حضرت را صادق نامید و این لقب برای او شهرت گرفت.[۱۲] طبق تحلیلی بر اساس بافت تاریخی آن زمان، امام صادق(ع) به سبب پرهیز از درگیر شدن در قیام‌های عصر خود و به‌خصوص در مقایسه با عبدالله بن حسن که رقیب حضرت در شاخۀ حسنی از علویان که بر ضد‌عباسیان قیام کرده بود و از سوی آنان «کذاب» خوانده شده بود به‌«صادق» لقب گرفته باشد.[یادداشت ۲]

لقب‌های دیگری نیز برای ایشان نقل شده از جمله: صابر، طاهر، و فاضل.


تاريخ : چهارشنبه 1 دی 1395 | 22:44 | نويسنده : روزبه علیزاده |
.: Weblog Themes By SlideTheme :.